De meeste ondernemers weten dat ze ooit met hun bedrijf stoppen, en denken daar vaak ook al jaren over na. Toch wordt het gesprek over wat er daarna gebeurt keer op keer vooruitgeschoven. Het probleem zit zelden in het gebrek aan een geschikte opvolger of een sluitend financieel plan, maar in iets onzichtbaars: hoe eigendom, rollen en besluitvorming binnen de familie geregeld zijn.

Hoe mensen, management en governance samen bepalen of een overdracht soepel verloopt of jarenlang gedoe oplevert, vertellen de founders van Boardtrust: Femke Storm en Ron Nap. Het bedrijf begeleidt directeur-grootaandeelhouders en familiebedrijven bij opvolging en eigendomsoverdracht, van eigendom en structuur tot leiderschap en onderlinge verhoudingen.

Een proces van jaren, geen momentopname

In de praktijk ziet Boardtrust dat opvolging zelden een verrassing is, maar bijna altijd te laat serieus wordt opgepakt. Ondernemers weten dat ze ooit stoppen, en denken er vaak ook al jaren over na. Toch blijven de kernvragen het langst liggen: wie neemt straks de beslissingen, wie is eigenaar, en welke rol krijgt iedereen binnen de familie.

Pas wanneer de druk toeneemt, door leeftijd, gezondheid of een concrete aanleiding zoals een overnamevraag, wordt zichtbaar hoeveel er nog niet is vastgelegd. Dan blijkt vaak dat niet het gebrek aan een geschikte opvolger of een sluitend financieel plan de bottleneck is, maar het ontbreken van heldere afspraken over eigendom en rollen.

Wanneer rollen door elkaar lopen

In de praktijk ontstaan de meeste conflicten niet uit onwil, maar uit onduidelijkheid, ziet Boardtrust. Familie, eigendom en onderneming vormen drie systemen die in een familiebedrijf voortdurend overlappen, en zodra iemand vanuit de ene rol beslissingen neemt die bij een andere rol horen, ontstaat wat Boardtrust 'rolverwarring' noemt. Denk aan een partner van de eigenaar die buiten haar formele rol om meebeslist over personeelszaken, een oud-directeur die na zijn aftreden nog altijd het dividendbeleid bepaalt, of een familiebarbecue die ongemerkt verandert in een aandeelhoudersvergadering.

Voor de betrokkenen voelt dat volkomen logisch. Systemisch gezien is het dat niet, en het is precies dit soort onduidelijkheid dat zich jaren later wreekt op het moment dat er daadwerkelijk overgedragen moet worden.

"Governance wordt vaak verward met bureaucratie, maar het is precies het tegenovergestelde. Heldere kaders geven een familie de vrijheid en rust om sneller en met meer vertrouwen beslissingen te nemen." — Femke Storm, Co-founder Boardtrust

Structuur is geen bureaucratie

De oplossing zit volgens Boardtrust niet in een 300 pagina dik reglementenboek, maar in praktische organisatiehygiëne: wie beslist waarover, welke afspraken zijn vastgelegd en welke niet, en hoe een opvolger stap voor stap wordt klaargestoomd in plaats van er op de valreep ingegooid te worden. De aanpak volgt uit wat bedrijf en familie nodig hebben, niet andersom: soms ligt opvolging binnen de familie voor de hand, soms is extern management de betere weg, soms een combinatie.

Die structuur is geen doel op zich. Zoals Boardtrust het zelf verwoordt: kaders creëren vrijheid en rust. Het ontbreken ervan ontaardt helaas regelmatig in meer dan een familiediscussie.

Nieuw management, oude cultuur

Governance gaat niet alleen over de familie, maar ook over wie het bedrijf daadwerkelijk runt. Veel familiebedrijven draaien lang op de kennis en het netwerk van één persoon, wat ze kwetsbaar maakt zodra die persoon terugtreedt. Een professioneel managementteam, met heldere verantwoordelijkheden en talent van zowel binnen als buiten de familie, laat het bedrijf autonoom groeien, zonder die afhankelijkheid.

Dat heeft ook een kant die verder reikt dan de familie zelf. Een bedrijf met een professioneel management en een op orde zijnde governance is aantoonbaar aantrekkelijker voor investeerders, partners en potentiële kopers, omdat precies dit soort onduidelijkheden bij een overname of investering als eerste worden blootgelegd.

"Een professioneel ingericht management maakt een bedrijf niet alleen sterker voor de volgende generatie, het maakt het ook aantoonbaar aantrekkelijker voor investeerders en kopers." — Ron Nap, Co-founder Boardtrust

Het bedrijf klaarmaken voor de volgende fase van succes leidt er in de praktijk regelmatig toe dat de opvolging niet vanuit de familie komt, maar van buiten: een extern directielid dat de bestaande (familie)directie aanvult, of in sommige gevallen zelfs vervangt. Een volgende stap is vaak het instellen van een raad van commissarissen of raad van advies, waarmee toezicht en sparring ook formeel worden belegd. Boardtrust begeleidt ook dit executive search-traject, vaak in het verlengde van eerder advies en assessments, van search tot benoeming.

Klaar voor de volgende stap

Niet elk familiebedrijf dat zijn structuur op orde heeft, is op weg naar een verkoop; voor veel eigenaren blijft overdracht binnen de familie het uitgangspunt. Voor wie wel een externe stap overweegt, zoals een management buy-out, een buy-in of een verkoop aan een strategische partij, geldt hetzelfde principe: hoe beter de zaken intern geregeld zijn, hoe breder het speelveld aan kopers en investeerders wordt.

Dat is ook waar platforms als Dealsuite in beeld komen: een marktnetwerk dat kopers, verkopers, private-equityfondsen en adviseurs in heel Europa rechtstreeks met elkaar in contact brengt, in plaats van dat het toevallige netwerk van één adviseur bepalend is. Voor een familiebedrijf dat zijn structuur op orde heeft, betekent dat: zelf de markt kunnen verkennen zodra de familie daar klaar voor is, in plaats van wachten tot de juiste koper toevallig langskomt. Boardtrust is daar zelf ook actief, niet om kopers of investeerders te vinden, maar om vraagstukken rond leiderschap, opvolging en bestuur die bij zo'n traject ontstaan niet te laten liggen.

"Dealsuite brengt ons rechtstreeks in contact met DGA's en familiebedrijven, met vragen over de volgende fase van succesvolle groei, of over een directie- of toezichtpositie die ingevuld moet worden." — Ron Nap, Co-founder Boardtrust

Regie houden, ook na de overdracht

Uiteindelijk gaat het om regie op de toekomst. Wie eigendom, rollen en opvolging vastlegt terwijl het rustig is, hoeft er niet over te onderhandelen op het moment dat het spannend wordt. Het bedrijf houdt zijn koers; de directiewissel past daarbinnen. Kaders creëren vrijheid, ook op het moment dat het er echt toe doet.

‍Wil je weten hoe Boardtrust governance en opvolging in jouw DGA- of familiebedrijf kan helpen regelen? Neem contact op met Job van Dijk.